De geschiedenis van de mobiele telefonie startte in het natuurkundelokaal van een Duitse technische school. In 1888 om precies te zijn (dus twaalf jaar na de uitvinding van de vaste telefoon door Graham Bell). In dat jaar bewees Heinrich Rudolf Hertz proefondervindelijk dat de theorie van Maxwell (1867) klopt: de snelheid van radiogolven in de ether is gelijk aan de snelheid van het licht. Hertz gebruikte voor zijn experiment twee metalen staven, elk met een tegenovergestelde electrische lading, die hij zo dicht bij elkaar plaatste dat er een vonk over kon slaan. Door de tegenovergestelde ladingen ging de stroom oscilleren: het principe van de electro-magnetische golven – die met het blote oog niet te zien zijn – werd zo zichtbaar gemaakt.
Hertz (die overigens al op 37-jarige leeftijd zou overlijden) was tevreden met het geleverde bewijs, maar zag er geen directe toepassingen voor. Desalniettemin zou zijn naam onsterfelijk worden, toen – als erkenning voor zijn werk – de eenheid voor de frequentie van de radiogolven naar hem genoemd werd (Hertz = periode per seconde).

Heinrich Rudolf Hertz (1857-1894) met daarnaast de Hertz Oscillator, waarmee hij de theorie van de radiogolven van Maxwell (1867) bewees.

Hertz mocht dan geen praktische toepassingsmogelijkheden zien, Guglielmo Marconi, zoon van een Italiaanse vader en een Engelse moeder) deed dat wel. In 1894 las hij in een technisch tijdschrift over de bevindingen van de Duitse professor, waarbij hij met name geïnteresseerd raakte in de afgeleide theorie van de ethergolven. Omdat hij ervan overtuigd was dat zich inmiddels zoveel natuurkundigen bezig hielden met de Hertziaanse theorie, liet hij het idee aanvankelijk links liggen. Maar toen hij een jaarlang niets meer over het verschijnsel hoorde of las, besloot de Italiaan (die zich overigens meer Engelsman voelde) zelf aan de slag te gaan. Volgens hem moest het mogelijk zijn om de ethergolven te onderbreken en vervolgens als korte en lange signalen (in Morse dus) te verzenden.

Marconi begon te experimenteren en ontwikkelde een transmitter die electrische golven veroorzaakte die vervolgens door de ether verzonden werden om opgevangen te worden door een dradenstelsel (antenne). Hij koos daarbij voor ethergolven in plaats van luchtgolven. Het resultaat van vibrerende lucht is geluid, het resultaat van de vibrerende ether is licht. Licht is sneller dan geluid (je ziet de bliksem, voor je de donder hoort).

Links de Marconi telegraaf, rechts een tekening van het ontvangststation

Aanvankelijk ging Marconi ervan uit dat alleen vanaf hoge punten verzonden en ontvangen kon worden, omdat de ronding van de aarde de golven zou tegen houden. Latere experimenten maakten duidelijk dat de ethergolven de ronding van de aarde volgen en dat niet de hoogte van de antenne, maar de kracht van het electrische signaal de afstand waarover verzonden en ontvangen kan worden bepaalt. Na de eerste experimenten thuis in Bologna, verhuisde Marconi naar Engeland, waar hij er in 1897 in slaagde om een telegram te verzenden van de Engelse kust naar het eiland Wight.

Marconi leest een draadloos verzonden boodschap (1903)

De grote doorbraak kwam in 1903: op 19 januari slaagde Marconi erin om een persoonlijke boodschap van de toenmalige president Roosevelt voor de Britse koning Edward vanuit Cape Cod (Massachusetts) over te zenden naar Poldhu, zijn ontvangststation in Engeland. Daarmee startte ook het succes van zijn bedrijf (The Marconi Wireless Company): binnen de kortste keren werden schepen over de hele wereld uitgerust met zijn vinding, bediend door technici die zijn naam (marconist) droegen.

1903: Marconi verlaat met zijn medewerkers het telegraafstation South Wellfleet, Massachusetts (Cape Cod) na de succesvolle verzending van het eerste transatlantische bericht.

Maar alles wat verzonden kon worden ging in morse en moest aan de andere kant gedecodeerd worden. Dus stonden de uitvinders aan het begin van de 20ste eeuw voor een nieuwe uitdaging: het verzenden van de menselijke stem door de ether.

De illustraties bij dit artikel zijn o.a. afkomstig uit The World's Work, maart 1903

Volgende aflevering: de radio

(ingezonden mededeling)